Köstebek Oyunu Nedir? Nasıl Oynanır, Nereden Çıktı?
Köstebek oyunu (İngilizcede whack-a-mole) bir refleks oyunudur: oyuncak köstebekler bir anlığına deliklerden çıkar, sen de geri saklanmadan önce onlara yumuşak bir tokmakla vurursun; süre bitene kadar vurduğun her köstebek bir puandır. Oyun Japonya'da doğdu: TOGO şirketi onu 1975'te atari salonlarına çıkardı. 1970'lerin sonundan itibaren de Amerikan lunaparklarının ve pizzacılardaki oyun salonlarının vazgeçilmezi oldu.
Oyun nasıl oynanır?
Klasik atari makinesi bel hizasında bir kabindir: üstünde bir sıra delik, bir skor göstergesi ve çoğu zaman kabine iple bağlı, büyük, yastıklı bir tokmak vardır. Oyun başlayınca çizgi film köstebekleri rastgele, birer ikişer deliklerden yükselir. Bir köstebek geri inmeden kafasına vurursan puan alırsın; ıskalarsan gitmiştir. Makinelerde genellikle beş ila sekiz delik bulunur.
Oyun ilerledikçe zorlaşır: köstebekler daha hızlı çıkar, daha kısa süre dışarıda kalır ve daha sık birlikte görünür. Süre dolunca puanın, vurduğun köstebek sayısıdır (ya da onlar için aldığın puanlardır). Bazı lunapark makinelerinde birkaç oyuncu yan yana yarışır ve belirlenen köstebek sayısına ilk ulaşan ödül kazanır.
Hepsi bu kadar, işte bu yüzden herkese hitap eder: öğrenilecek kural yoktur, üç yaşındaki bir çocuk bile hemen anlar, yetişkinler de tek turdan sonra bırakmakta zorlanır.
Köstebek oyunu nereden çıktı?
Oyun Japonya'da başladı. Eğlence şirketi TOGO onu 1975'te Mogura Taiji adıyla, yani kabaca "köstebek avcısı" adıyla atari salonlarına çıkardı. Oyun, fikri bir yıl önce kâğıda döken tasarımcı Kazuo Yamada'ya atfedilir. Bir video oyunu değil, elektromekanik bir oyundu: gerçek köstebekler gerçek mekanizmalarla hareket ediyordu ve birine vurmanın bu kadar keyifli olmasının büyük nedeni de buydu.
Oyun tuttu. 1977'de oyuncak üreticisi Bandai lisansını aldı ve Mogura Tataki ("köstebek ezme") adıyla bir ev sürümü sattı; bu ad Japonya'da oyun için bugün hâlâ kullanılır.
Amerika'ya nasıl ulaştı?
Oyun Pasifik'i, eğlence sektörünün 1976 IAAPA fuarında aştı. Fuarda bir Japon makinesi iki lunapark işletmecisinin, Gerald Denton ve Donny Anderson'ın dikkatini çekti; ikisi de onu lunapark için biçilmiş kaftan olarak gördü. Sonrasında ne olduğu konusunda anlatılar farklıdır. Creative Engineering'in arkasındaki mucit Aaron Fechter, Amerikan sürümünü kendisinin yaptığını ve adını kendisinin bulduğunu söyler. Bob Cassata'nın yönettiği, Florida'lı lunapark oyunu üreticisi Bob's Space Racers ise çalışan bir makineyi üretime soktu ve 1970'lerin sonunda satmaya başladı.
Oradan lunaparklara, eğlence parklarına ve 1980'lerin başındaki pizzacı oyun salonlarına yayıldı ve aslında hiç gitmedi. En bilinen Amerikan sürümü tescilli Whac-A-Mole adıyla (k harfi olmadan) satılır; marka 2008'den beri Mattel'e aittir, atari makineleri ise hâlâ lisansla üretilir. Genel yazım olan whack-a-mole, çoğu insanın hem oyunun kendisi hem de deyim için kullandığı addır. Türkçede oyuna genellikle köstebek oyunu ya da köstebek vurma oyunu denir.
Amerikan sürümünü tam olarak kimin "icat ettiği" hâlâ tartışılıyor, işin içindeki kişiler arasında bile. Kesin olan şu: oyunun kendisi önce Japonya'da ortaya çıktı.
"Köstebek oyunu oynamak" ne demek?
Oyun, İngilizcede gündelik bir deyime dönüştü. Köstebek oyunu oynamak (playing whack-a-mole), tam bastırdığın anda başka bir yerde yeniden ortaya çıkan bir sorunla uğraşmak demektir; iş bir türlü bitmez.
- Yazılımcılar, bir hatayı düzeltmek başka bir hatanın çıkmasına yol açtığında kullanır.
- Site sahipleri, silindikten sonra yeni adlarla geri gelen spam ve açılır pencereler için kullanır.
- Haber ve politika yazarları, bir sorun bir yerde durdurulduğu her seferde başka bir yere taşındığında kullanır.
Genellikle bir iç çekişle söylenir: deyimin özü, daha sert vurmanın işe yaramamasıdır, çünkü her zaman bir köstebek daha vardır.
Günümüzde köstebek oyunu
Lunapark kabinlerinin yanında, çocuklar için pilli küçük masaüstü sürümler, deliklerden insanların çıktığı dev şişme parti sürümleri ve telefonda, bilgisayarda bir sürü sürüm bulursun. Ekranda tokmak parmağın ya da faren olur; bu da oyunu boş bir dakikaya sığdırır.
GameLake'in sürümü oyunu güneşli bir göl kıyısına taşıyor. Köstebekler çayırdaki çamur deliklerinden çıkar ve iki ek, oyunu atari salonundaki aslından daha ilginç kılar: beş kat puan veren altın köstebekler ve ona vurursan puan kaybettiren, takkeli bir uykucu kaplumbağa. Turlar 60 saniye sürer ve ilerledikçe hızlanır; köstebeklere arka arkaya vurmak da puanını katlayan bir kombo oluşturur.
Kolay'da 6 delik ve yavaş köstebekler var, Orta ve Zor'da 9 delik. Klasik görünüm düğmesi çayırı parlayan rakamlı kırmızı bir atari kabinine çevirir; her şeyi başlatan makinelere bir selam. Herkese aynı köstebekleri veren bir Günlük tur ve iki oyuncunun aynı turu aynı anda oynayıp birbirinin puanını izlediği bir Yarış modu da var. Daha yüksek puan için köstebek oyunu taktiklerini oku ya da hemen Köstebek Vurma oyna.
Sık sorulan sorular
Köstebek oyununu kim icat etti?
Oyun Japonya'da başladı: TOGO onu 1975'te Mogura Taiji adıyla atari salonlarına çıkardı ve oyun tasarımcı Kazuo Yamada'ya atfedilir. Amerikan lunapark sürümü 1970'lerin sonunda geldi. Creative Engineering'den Aaron Fechter onu kendisinin yaptığını ve adlandırdığını söyler, Bob's Space Racers ise üretime soktu.
Köstebek oyunu ne zaman icat edildi?
Japon orijinali 1975'te atari salonlarına çıktı. 1976'da ABD'deki IAAPA fuarında gösterildi ve Amerikan sürümleri 1977'den itibaren geldi.
"Köstebek oyunu oynamak" ne demek?
Her durdurduğunda başka bir yerde yeniden ortaya çıkan bir sorunla uğraşmak demektir; tıpkı başka bir delikten çıkan bir köstebek gibi. Uğraş bir türlü bitmez.
Köstebek oyunu online ücretsiz oynanır mı?
Evet. GameLake'in Köstebek Vurma oyunu telefonda, tablette ya da bilgisayarda tarayıcıdan ücretsizdir; indirme ve hesap gerekmez. Kolay, Orta ve Zor seviyeleri, bir Günlük turu ve online yarışları var.
Köstebek oyunu makinesinde kaç delik vardır?
Atari makinelerinde genellikle beş ila sekiz delik bulunur. GameLake'te Kolay'da 6, Orta ve Zor'da 9 delik var.