Mangala Nasıl Oynanır? Yeni Başlayanlar İçin Kurallar
Mangala'da sıran gelince kendi tarafındaki altı kuyudan birinin bütün taşlarını al ve saat yönünün tersine, sonraki kuyulara birer birer bırak. Kendi hazinene de taş bırakırsın, rakibininkine asla. Son taş hazinene düşerse bir daha oynarsın; kendi tarafındaki boş bir kuyuya düşerse o taşı ve karşıdaki kuyunun taşlarını alırsın. Bir tarafın taşları bitince oyun biter, hazinesinde en çok taş olan kazanır. Bunlar GameLake'in de kullandığı Kalah kurallarıdır; geleneksel Türk Mangala'sının farkları aşağıda.
Mangala tahtası nasıl kurulur?
Mangala, Afrika'da, Orta Doğu'da ve Asya'da yüzyıllardır oynanan "dağıtma" oyunları ailesinden biridir; dünyada bu aileye genel olarak Mancala denir. ABD'de ve Avrupa'da en çok öğrenilen sürüm Kalah'tır: iki sıra hâlinde altışar kuyu, iki uçta birer büyük hazine ve toplam 48 taş. Kalah, 20. yüzyılın ortasında William Julius Champion Jr. setleri üretip satmaya başlayınca ABD'de yaygınlaştı.
- Tahtayı uzun kenarı size bakacak şekilde aranıza koyun ve karşılıklı oturun.
- Sana en yakın altı kuyu senindir. Hazinen, sağ ucundaki büyük kuyudur.
- On iki kuyunun her birine dörder taş koy. İki hazine de boş başlar.
- Kimin başlayacağına karar verin. (GameLake'te Hops'a karşı ilk hamle her zaman senindir.)
Hamle nasıl yapılır: taşları dağıtmak
Sıran gelince kendi tarafında, içinde taş olan bir kuyu seç ve oradaki bütün taşları al. Sonra onları dağıt: sonraki her kuyuya bir taş bırakarak kendi sıran boyunca sağa, hazinene, ardından rakibinin sırası boyunca sağdan sola ilerle. Yani tahtanın etrafında saat yönünün tersine dönersin.
- Kuyularından birindeki bütün taşları al. Rakibinin tarafındaki bir kuyuyu seçemez, taş da atlayamazsın.
- Hemen sonraki kuyudan başlayarak her kuyuya sırayla bir taş bırak.
- Önünden geçerken kendi hazinene de bir taş bırak.
- Rakibinin hazinesini atla. Taşların tahtayı tam bir tur dolaşmaya yetiyorsa kendi sırana dönüp devam edersin.
Sayma hilesi: hazinene kaç adım uzaktaysa o kadar taşı olan bir kuyu tam hazinende biter. Hazinenin yanındaki kuyu için 1 taş, ondan öncekine 2, en uzaktakine 6 taş gerekir.
1. kural: son taş hazineye düşerse bir daha oyna
Dağıttığın son taş kendi hazinene düşerse hemen bir hamle daha yaparsın. Bunun sınırı yoktur: sonraki hamle de hazinende biterse yine oynarsın, sonra yine. Bu bedava hamleleri zincirlemek oyunun en önemli becerisidir.
2. kural: son taş boş kuyuna düşerse karşıdakileri al
Son taş kendi tarafındaki boş bir kuyuya düşerse ve tam karşısındaki kuyuda taş varsa taş alırsın: karşıdaki kuyunun bütün taşlarını ve kendi son taşını hazinene koyarsın. Sonra sıran biter.
Üç durumda taş alınmaz: son taş rakibinin tarafındaki boş bir kuyuya düşerse, kendi boş kuyuna düşer ama karşıdaki kuyu da boşsa ve kendi tarafında zaten taş olan bir kuyuya düşerse. Hepsinde taş düştüğü yerde kalır ve sıra rakibe geçer.
Tahtayı baştan sona dolaşan bir kuyu da taş alabilir. 13 taşlı bir kuyuyla tahtada tam bir tur atarsın (12 kuyu ve kendi hazinen; rakibin hazinesi atlanır) ve son taş, az önce boşalttığın kuyuya geri düşer.
Oyun nasıl biter, kim kazanır?
Bir taraftaki altı kuyunun hepsi boşalınca oyun hemen biter. Öbür oyuncu kendi tarafında kalan bütün taşları kendi hazinesine koyar. Sonra hazineler sayılır: daha çok taşı olan kazanır. Toplam 48 taş olduğu için oyun 24-24 berabere bitebilir; hazinesinde 25 taş olan oyuncu ise kazanmayı çoktan garantilemiştir.
| Durum | Ne olur? |
|---|---|
| Son taş hazinene düşer | Bir hamle daha yaparsın |
| Son taş kendi boş kuyuna düşer, karşıdaki kuyuda taş var | İkisini de hazinene alırsın; sıran biter |
| Son taş başka bir yere düşer | Sıra rakibine geçer |
| Dağıtırken rakibin hazinesine gelirsin | Onu atlarsın |
| Bir sıra tamamen boşalır | Oyun biter; öbür sırada kalan taşlar sahibine gider |
| Hazinende 24'ten fazla taş var | Artık kaybedemezsin |
Sık karıştırılan kurallar
- Rakibin hazinesine taş konur mu? Hayır. Dağıtırken yalnızca kendi hazinene taş bırakırsın.
- Rakibin boş kuyusundan taş alınır mı? Hayır. Yalnızca kendi tarafındaki boş kuyular taş aldırır.
- Tam tur atınca başladığın kuyuya da taş düşer mi? Evet: 13 ya da daha fazla taşla dağıtmaya devam eder, ona da bir taş bırakırsın.
- Oyun sonunda kalan taşlar kimin olur? Kalah'ta herkes kendi tarafındaki taşları alır. Bazı ev kurallarında, geleneksel Türk Mangala'sında da, bu taşları sırasını ilk boşaltan oyuncu alır; GameLake standart Kalah kuralını uygular.
- Oware ya da geleneksel Mangala ile aynı mı? Akrabalar, ama kuralları farklı. Oware'de (Awalé) tahtada hazine yoktur ve 2 ya da 3 taşa ulaşan kuyular alınır. Türkiye'de oynanan geleneksel Mangala'da ise dağıtmaya taşları aldığın kuyudan başlarsın ve rakibin bir kuyusundaki taş sayısını çift yapınca o taşları da alırsın. Bu sayfadaki kurallar Kalah'ın kurallarıdır.
Hops'a karşı alıştırma yap
Öğrenmenin en hızlı yolu birkaç oyun oynamak. GameLake'teki Mangala oyununda kurbağa Hops'a karşı Kolay, Orta ya da Zor seviyede oynayabilir, 2 oyuncu modunda telefonu bir arkadaşına uzatabilir ya da online biriyle karşılaşabilirsin. Taşlar tek tek düştüğü için her hamleyi takip edebilirsin, her kuyunun üstünde de taş sayısı yazar. Öğret'e basınca Hops iyi bir kuyuyu parlatır ve nedenini söyler: ekstra hamle mi, taş alma mı, yoksa korunması gereken bir yığın mı.
Kurallar oturunca güçlü oyuncuların hangi hamleleri aradığını görmek için Mangala taktikleri rehberini oku, sonra Günlük bulmacayı dene: Hops'un kusursuz oyununu yenmen gereken bir oyun sonu pozisyonu.
Sık sorulan sorular
Mangala'da her kuyuya kaç taş konur?
12 küçük kuyunun her birine dört taş, toplam 48 taş. İki hazine boş başlar. Bazı setlerde daha kısa ya da daha uzun bir oyun için kuyu başına 3 ya da 6 taşla oynanır, ama standart olan 4'tür.
Mangala'da taşlar hangi yöne dağıtılır?
Saat yönünün tersine: seçtiğin kuyudan kendi sıran boyunca sağa, sağ uçtaki hazinene, sonra rakibinin sırası boyunca sağdan sola.
Son taş hazineye düşerse tekrar oynanır mı?
Evet. Son taşın kendi hazinene düşerse bir hamle daha yaparsın. Bunu üst üste becerebildiğin kadar tekrarlayabilirsin.
Son taş boş kuyuya düşerse ne olur?
Kuyu senin ve karşısındaki kuyuda taş varsa, o taşları kendi son taşınla birlikte hazinene alırsın. Değilse bir şey olmaz ve sıran biter.
Mangala ne zaman biter?
Bir taraftaki altı kuyunun hepsi boşalınca. Her oyuncu kendi tarafında kalan taşları hazinesine ekler ve hazinesi büyük olan kazanır.
Mangala'da ilk kim başlar, bunun önemi var mı?
Genelde yazı tura atılır ya da sırayla başlanır. İlk başlamak avantajlıdır: standart 6 kuyulu, 4 taşlı oyunun (Kalah) bilgisayar analizi, kusursuz oynayan ilk oyuncunun kazanmayı garantileyebildiğini gösteriyor.