Schaakmat in 4 zetten: herdersmat (en hoe je het stopt)
De mat in vier zetten heet herdersmat: 1. e4 e5 2. Lc4 Pc6 3. Dh5 Pf6?? 4. Dxf7#. De dame en de loper van wit vallen allebei f7 aan, het veld dat alleen de zwarte koning beschermt. Het werkt alleen als je tegenstander de dreiging negeert. Verdedigen kost maar één zet, zoals 3...g6 of 3...De7.
De vier zetten, stap voor stap
Schaakzetten schrijf je op met de letter van het stuk (K koning, D dame, T toren, L loper, P paard, niets voor een pion) en het veld waar het stuk heen gaat. “x” betekent slaan en “#” betekent schaakmat. In het Engels gebruiken ze Q en N voor dame en paard, dus je ziet die letters ook vaak online. Zijn de veldnamen nieuw voor je? Die vind je in een schaakbord opzetten.
- 1. e4 e5. Beide spelers zetten de koningspion twee velden vooruit. Zo komt er een diagonaal vrij voor de loper van wit en een weg voor de dame.
- 2. Lc4 Pc6. De loper van wit gaat naar c4 en wijst recht naar f7. Zwart ontwikkelt een paard.
- 3. Dh5 Pf6?? De dame van wit komt naar h5. Nu vallen dame en loper samen f7 aan, en de dame kijkt ook naar de pion op e5. Zwart valt de dame aan met het paard, maar dat lost f7 niet op. Dit is de fatale fout.
- 4. Dxf7#. De dame slaat de pion op f7 met schaak. De loper op c4 dekt haar, dus de koning kan haar niet terugslaan, en hij heeft geen veilig veld. Schaakmat.
Waarom f7 het doelwit is
Aan het begin van de partij is de pion op f7 (f2 voor wit) het zwakste punt in de stelling. Elke andere pion op de tweede rij wordt door minstens één ander stuk dan de koning gedekt, maar f7 wordt alleen door de koning bewaakt. Twee aanvallers tegen één verdediger betekent dat de pion valt. En valt hij met schaak vlak naast de koning, dan is er vaak geen ontsnapping, omdat de koning door zijn eigen stukken is ingesloten.
Hetzelfde idee kan ook met de dame op f3 in plaats van h5 (1. e4 e5 2. Lc4 Lc5 3. Df3, met de dreiging Dxf7#). Het antwoord is hetzelfde: dek f7 of blokkeer de lijn, bijvoorbeeld met 3...Pf6.
Zo stop je de mat in 4 zetten
Verdedigen is makkelijk als je er op let. Na 1. e4 e5 2. Lc4 Pc6 3. Dh5 houdt elk van deze zetten zwart veilig:
- 3...g6. De pion blokkeert de diagonaal van de dame naar f7 en valt de dame aan, die dus opnieuw moet zetten. Gaat ze naar f3 om de dreiging te vernieuwen, dan blokkeert 4...Pf6 ook die lijn.
- 3...De7. De dame dekt zowel f7 als de pion op e5. Dat staat stevig, al blokkeert ze een tijdje de loper op f8.
Pas op met 3...g6 als je pion op e5 niet gedekt is (bijvoorbeeld na 2...Lc5 in plaats van 2...Pc6). Dan wint Dxe5+ een pion met schaak en valt ze ook de toren op h8 aan. Met het paard op c6 dat e5 dekt, is g6 prima.
De algemene gewoonte die dit en veel andere valstrikken stopt: vraag je na elke zet van je tegenstander af wat die aanvalt. Staan een dame en een loper op hetzelfde veld te mikken, vlak bij je koning? Tel dan eerst aanvallers en verdedigers voordat je iets anders doet.
Is herdersmat een goede manier om te winnen?
Tegen complete beginners werkt het verrassend vaak, en daarom is het goed om het te kennen. Tegen iedereen die goed verdedigt, slaat het terug: de vroege dame wordt heen en weer gejaagd terwijl zwart zijn stukken met tempo ontwikkelt, en wit loopt achter in ontwikkeling. Gebruik het dus als les in wat je moet verdedigen, niet als je hoofdplan.
Voor de volledigheid: de allersnelste mat die mogelijk is, is de dwaasmat, in twee zetten: 1. f3 e5 2. g4 Dh4#. Die gebeurt alleen als wit met twee slechte pionzetten de diagonaal naar zijn koning openzet.
Wat schaakpartijen echt wint
Snelle matzetten zijn leuk, maar de meeste partijen tussen beginners worden door simpelere dingen beslist:
- Geef geen stukken weg. Controleer voor elke zet of het stuk dat je verplaatst, of een stuk dat het beschermde, gratis geslagen kan worden.
- Kijk naar schaakzetten, slagzetten en dreigingen van beide kanten, elke zet.
- Beheers het centrum met pionnen op e4/d4 (e5/d5 voor zwart) en breng paarden en lopers vroeg in het spel.
- Rokeer vroeg om je koning uit het midden te krijgen (zie rokeren uitgelegd).
- Ruil als je voorstaat. Heb je meer materiaal, dan laat ruilen je voordeel zwaarder wegen, en het eindspel wordt makkelijker te winnen.
Je kunt herdersmat proberen tegen Hops op Makkelijk en dan kijken hoe de bots op Gemiddeld en Moeilijk je straffen. Op Makkelijk en Gemiddeld kun je Ongedaan maken gebruiken, zodat je een stap terug kunt doen en ook de verdediging kunt proberen.
Veelgestelde vragen
Hoe heet de mat in 4 zetten?
Herdersmat. De zetten zijn 1. e4 e5 2. Lc4 Pc6 3. Dh5 Pf6 4. Dxf7#, met de dame en loper die f7 aanvallen.
Hoe stop je herdersmat?
Verdedig f7 of blokkeer de aanval voordat de dame slaat. Na 3. Dh5 stoppen zowel 3...g6 als 3...De7 het.
Wat is de snelste mat in het schaken?
De dwaasmat, in twee zetten: 1. f3 e5 2. g4 Dh4#. Daarvoor moet wit twee verzwakkende pionzetten doen.
Werkt herdersmat tegen goede spelers?
Nee. Een speler die de dreiging ziet, verdedigt in één zet, en de vroege dame kost wit daarna tijd.
Kan zwart ook herdersmat geven?
Ja, hetzelfde idee werkt tegen f2 als wit het negeert. Zwart is wel een zet achter, dus het is nog makkelijker te stoppen.