Rokeren, en passant en pat uitgelegd
Rokeren betekent dat je koning twee velden naar een toren schuift en de toren over de koning heen springt naar het veld dat de koning net passeerde. En passant laat een pion een vijandelijke pion slaan die net twee velden is opgeschoven en naast hem is beland, alsof die maar één veld was gegaan. Pat is wanneer de speler die aan zet is niet schaak staat, maar geen enkele legale zet heeft: het spel eindigt in remise.
Wat is rokeren?
Rokeren is de enige zet in het schaken waarbij je twee stukken tegelijk verplaatst: je koning en een van je torens. Je doet twee nuttige dingen in één beurt: je zet de koning veilig achter zijn pionnen en je brengt een toren richting het midden.
Zo rokeer je
- Korte rokade (aan de koningsvleugel): de koning gaat twee velden naar de h-toren (e1 naar g1 bij wit) en de toren springt naar het veld ernaast (h1 naar f1). Genoteerd als O-O.
- Lange rokade (aan de damevleugel): de koning gaat twee velden naar de a-toren (e1 naar c1) en de toren springt naar d1. Genoteerd als O-O-O.
Zwart rokeert op dezelfde manier op de achtste rij: de koning gaat naar g8 of c8, de toren naar f8 of d8. In toernooien verplaats je eerst de koning en dan de toren, met één hand.
Wanneer je niet mag rokeren
Je mag alleen rokeren als al deze punten kloppen:
- Je koning heeft dit spel nog nooit gezet.
- De toren waarmee je rokeert heeft nog nooit gezet.
- Er staan geen stukken tussen de koning en die toren.
- Je koning staat op dit moment niet schaak.
- De koning komt niet langs een veld dat door een vijandelijk stuk wordt aangevallen.
- De koning komt niet schaak te staan.
Sommige dingen denkt men vaak dat ze verboden zijn, maar dat zijn ze niet: de toren mag aangevallen worden, en bij de lange rokade mag de toren over een aangevallen veld heen (b1 of b8), want alleen de route van de koning telt. Je mag ook later nog rokeren als je eerder schaak stond, zolang je daaruit kwam zonder de koning te zetten.
Wat is en passant?
En passant is Frans voor ‘in het voorbijgaan’. De regel bestaat vanwege de dubbele eerste pionzet. Zonder deze regel kon een pion langs een vijandelijke pion glippen die hem had kunnen slaan als hij maar één veld was opgeschoven.
Dit is de regel. Als een vijandelijke pion twee velden vanaf zijn beginveld zet en direct naast jouw pion belandt, mag jouw pion hem slaan alsof hij maar één veld was gegaan: je zet diagonaal naar het veld dat hij oversloeg, en de vijandelijke pion verdwijnt van het bord.
- Alleen pionnen kunnen en passant slaan, en alleen pionnen kunnen zo geslagen worden.
- Je pion moet op zijn vijfde rij staan (rij 5 voor wit, rij 4 voor zwart) om het mogelijk te maken.
- Je moet het meteen doen, op de allereerstvolgende zet. Speel je iets anders, dan is de kans weg.
- Het is niet verplicht, behalve als het je enige legale zet is. Dan moet je hem spelen, net als elke andere zet.
Wat is pat?
Pat ontstaat wanneer de speler die aan zet is geen legale zet heeft, maar zijn koning niet schaak staat. Het spel is direct afgelopen in remise. Niemand wint, hoeveel materiaal een speler ook heeft.
Veel beginners die ruim voorstaan trappen hierin: ze slaan alle vijandelijke stukken en laten de laatste koning per ongeluk nergens meer heen kunnen. Dit is het klassieke voorbeeld:
| Koning in schaak? | Legale zet mogelijk? | Uitslag | |
|---|---|---|---|
| Schaak | Ja | Ja | Het spel gaat door; je moet uit schaak komen |
| Schaakmat | Ja | Nee | De aanvallende partij wint |
| Pat | Nee | Nee | Remise |
Sta je ver voor? Vraag jezelf dan vóór elke zet af: “Heeft mijn tegenstander hierna nog een legale zet?” Is het antwoord nee en staat zijn koning niet schaak, zoek dan een andere zet.
Andere manieren waarop een schaakpartij remise kan eindigen
Pat is een van de manieren om remise te spelen. Dit zijn de andere die je tegenkomt:
- Drie keer dezelfde stelling: dezelfde stelling komt drie keer voor met dezelfde speler aan zet.
- De 50-zettenregel: 50 zetten van elke speler zonder dat er iets geslagen of een pion gezet wordt.
- Te weinig materiaal: geen van beide partijen kan nog schaakmat zetten, bijvoorbeeld koning tegen koning, of koning en loper tegen koning.
- Overeenkomst: beide spelers stemmen in met remise.
Schaken op GameLake speelt al deze regels mee, inclusief rokeren, en passant en promotie van pionnen, dus je kunt ze oefenen tegen Hops of met een vriend. Ken je de stukken zelf nog niet goed? Begin dan met hoe de schaakstukken bewegen.
Veelgestelde vragen
Mag je rokeren als je schaak staat?
Nee. Je mag niet rokeren terwijl je koning schaak staat, en de koning mag niet langs of op een aangevallen veld komen. Je mag later wel rokeren als je uit schaak kwam zonder de koning te zetten.
Mag je rokeren als de toren wordt aangevallen?
Ja. Alleen het beginveld van de koning, het veld dat hij passeert en het veld waar hij op landt moeten veilig zijn.
Is en passant verplicht?
Nee, het is optioneel en het kan alleen op de zet direct nadat de vijandelijke pion twee velden is opgeschoven. Het wordt alleen verplicht als het toevallig je enige legale zet is.
Is pat een winst of remise?
Remise. Als de speler die aan zet is geen legale zet heeft en niet schaak staat, eindigt het spel in remise, ook als de tegenstander veel meer stukken heeft.
Wat is het verschil tussen schaakmat en pat?
Bij schaakmat staat de koning schaak en kan hij niet ontsnappen, dus de aanvaller wint. Bij pat staat de koning niet schaak, maar heeft de speler geen legale zet, dus het spel is remise.