Hoe bewegen schaakstukken? Een gids voor beginners
Elk schaakstuk beweegt op zijn eigen manier. De toren beweegt in rechte lijnen, de loper diagonaal, de dame in elke rechte of diagonale lijn en de koning één veld in elke richting. Het paard springt in een L-vorm over andere stukken heen, en de pion zet één veld vooruit (twee bij zijn eerste zet), maar slaat diagonaal.
De basis die voor elk stuk geldt
- Je verzet per beurt één stuk. Wit begint.
- Behalve het paard kan geen enkel stuk over andere stukken heen springen. Staat er iets in de weg, dan stopt de lijn daar.
- Je slaat een stuk door naar een veld te gaan waar een stuk van de tegenstander staat. Dat stuk gaat van het bord. Op een eigen stuk kun je nooit landen.
- Elk stuk behalve de pion slaat op dezelfde manier als het beweegt.
- Je mag nooit een zet doen waardoor je eigen koning schaak staat.
Elke speler begint met 16 stukken (32 in totaal): 1 koning, 1 dame, 2 torens, 2 lopers, 2 paarden en 8 pionnen. Heb je het bord nog niet opgesteld? Lees dan hoe je een schaakbord opstelt.
In de diagrammen zie je met groene stippen waar het stuk heen kan vanaf zijn veld.
De toren
De toren beweegt een willekeurig aantal velden in een rechte lijn: vooruit, achteruit, naar links of naar rechts. Diagonaal kan hij niet. Torens zijn het sterkst op open lijnen zonder pionnen in de weg, en twee torens die samenwerken op dezelfde rij of lijn vormen een krachtig team.
De loper
De loper beweegt een willekeurig aantal velden diagonaal. Omdat hij alleen diagonaal beweegt, blijft een loper het hele spel op dezelfde veldkleur: elke speler heeft één loper op de lichte en één op de donkere velden.
De dame
De dame combineert de toren en de loper: ze beweegt een willekeurig aantal velden in een rechte lijn of langs een diagonaal. Dat maakt haar het sterkste stuk op het bord. Beginners halen hun dame vaak al vroeg naar voren, maar ze is makkelijk op te jagen. Meestal is het slimmer om eerst je paarden en lopers te ontwikkelen.
De koning
De koning beweegt één veld in elke richting. Het is het belangrijkste stuk: staat je koning schaak en kan hij niet ontsnappen, dan is het schaakmat en is het spel afgelopen. Een koning mag nooit naar een veld waar een stuk van de tegenstander op staat te dreigen, dus de twee koningen kunnen nooit naast elkaar staan.
Eén keer per spel mag de koning ook rokeren: hij gaat twee velden richting een toren, en de toren springt eroverheen. De voorwaarden lees je in rokeren, en passant en pat.
Het paard
Het paard beweegt in een L-vorm: twee velden in een rechte lijn en dan één veld opzij (of eerst één en dan twee). Het is het enige stuk dat over andere stukken heen kan springen. Wat er tussen staat maakt dus niet uit, als het landingsveld maar niet bezet is door een eigen stuk.
Een handige regel: een paard landt altijd op een veld met de andere kleur dan het veld waar het vandaan kwam. Paarden zijn het sterkst midden op het bord, waar ze acht velden bereiken. In een hoek bereiken ze er maar twee.
De pion
De pion is het simpelste stuk, maar heeft de meeste bijzondere regels:
- Hij gaat recht vooruit, één veld, nooit achteruit of opzij.
- Alleen bij zijn eerste zet mag hij in plaats daarvan twee velden vooruit.
- Hij slaat diagonaal: één veld vooruit naar links of rechts. Recht vooruit slaan kan niet, dus een pion met een stuk direct voor zich zit vast.
- Bereikt een pion de overkant van het bord, dan promoveert hij: je ruilt hem in voor een dame, toren, loper of paard van jouw kleur (bijna altijd een dame). Dat mag ook als je je oorspronkelijke dame nog hebt.
- Er is nog één bijzondere slagzet, en passant. Die lees je in onze gids over rokeren, en passant en pat.
Wat is elk stuk waard?
Om ruilen te beoordelen gebruiken spelers een grove puntenschaal. Het is een richtlijn en geen regel (een goed geplaatst paard kan meer waard zijn dan een ingesloten toren), maar je voorkomt er wel mee dat je per ongeluk een toren weggeeft voor een loper.
| Stuk | Beweging | Gebruikelijke waarde |
|---|---|---|
| Pion | 1 vooruit (2 bij de eerste zet), slaat diagonaal | 1 |
| Paard | L-vorm, springt over stukken | 3 |
| Loper | Elke afstand diagonaal | 3 |
| Toren | Elke afstand in een rechte lijn | 5 |
| Dame | Elke afstand, recht of diagonaal | 9 |
| Koning | Eén veld in elke richting | Kan niet geruild worden: verlies je hem, dan verlies je het spel |
Schaak, schaakmat en hoe je wint
Wanneer een stuk de koning van de tegenstander aanvalt, staat die koning schaak. De speler moet dan met zijn volgende zet uit het schaak komen: door de koning te verzetten, de aanval te blokkeren of het aanvallende stuk te slaan. Is er geen uitweg, dan is het schaakmat en wint de aanvaller. Een koning wordt nooit echt geslagen.
Zin om het te proberen? Op GameLake tik je een stuk aan en lichten de toegestane zetten op. Zo leer je de zetten snel in de praktijk. Wil je een snelle schaakmat in actie zien? Lees dan hoe je in 4 zetten wint met schaken.
Veelgestelde vragen
Hoeveel stukken zijn er bij schaken?
Er zijn er 32 in totaal. Elke speler heeft er 16: 8 pionnen, 2 torens, 2 paarden, 2 lopers, 1 dame en 1 koning.
Welk schaakstuk is het sterkst?
De dame, want zij kan elke afstand in een rechte lijn of diagonaal bewegen. De koning is het belangrijkste stuk, want als je hem verliest, verlies je het spel.
Kan een paard over stukken heen springen?
Ja. Het paard is het enige stuk dat over andere stukken mag springen, van beide kleuren.
Kan een pion achteruit?
Nee. Pionnen gaan alleen vooruit. Ze slaan diagonaal vooruit, en als ze de laatste rij bereiken, promoveren ze tot een ander stuk.
Kan de koning slaan?
Ja, de koning kan een stuk van de tegenstander slaan op elk veld naast hem, zolang dat stuk niet gedekt wordt. Een koning mag immers nooit in schaak gaan staan.